Czym jest CMT2C?

W skrócieCMT2C to rzadka genetyczna postać choroby Charcota-Mariego-Tootha, którą wywołuje nadmierna aktywność kanałów TRPV4. Powoduje przede wszystkim osłabienie mięśni, ale w odróżnieniu od większości postaci CMT często dotyczy też strun głosowych, mięśni oddechowych i szkieletu [6].

Informacje ogólne

Choroba Charcota-Mariego-Tootha (CMT) to grupa dziedzicznych schorzeń nerwów obwodowych, czyli tych, które biegną poza mózgiem i rdzeniem kręgowym. Na świecie choruje na nią około 1 na 2500 osób [9].

CMT2C to jedna z aksonalnych postaci CMT: uszkadza nerwy odpowiedzialne za ruch i czucie. Może powodować osłabienie dłoni i stóp, strun głosowych i mięśni oddechowych, a także niedosłuch, który ma źródło w uchu wewnętrznym [1]. Wywołują ją zmiany w genie o nazwie TRPV4 [10].

W CMT typu 1 problem dotyczy mieliny (izolacji nerwu), a sygnały nerwowe są przewodzone wolniej. W CMT typu 2 uszkodzony jest sam akson („przewód” nerwu), a sygnał jest słabszy [9]. CMT2C należy do tej drugiej grupy [6].

Jak to sobie wyobrazićPomyśl o nerwach, które biegną do rąk, nóg, krtani i mięśni oddechowych, jak o długich kablach elektrycznych. W CMT typu 1 uszkodzona jest izolacja tych kabli. W typie 2, do którego należy CMT2C, uszkodzony jest sam przewód w środku, więc przechodzi nim słabszy sygnał [9]. W CMT2C przyczyną jest maleńka bramka w błonie komórki, zbudowana według przepisu zapisanego w genie TRPV4. Ta bramka otwiera się za bardzo i wpuszcza do komórki za dużo wapnia [6]. Poradnik Zrozumieć CMT2C wyjaśnia to na rysunkach.

Wiele nazw, jedna przyczyna genetyczna

Z biegiem lat pojawiło się wiele nazw CMT2C, co może utrudniać szukanie informacji. Wszystkie opisują tę samą chorobę [100].

• CMT2C lub CMT typu 2C: choroba Charcota-Mariego-Tootha typu 2C [1]. Pełna nazwa w bazie Orphanet to „autosomal dominant Charcot-Marie-Tooth disease type 2C”, czyli dziedziczona autosomalnie dominująco choroba Charcota-Mariego-Tootha typu 2C [1].
• Choroba Charcota-Mariego-Tootha, typ aksonalny 2C (ang. Charcot-Marie-Tooth disease axonal type 2C): tak nazywają ją amerykańskie instytucje Genetic and Rare Diseases Information Center i NORD, które w ten sposób zaznaczają, że to postać aksonalna [100].
• HMSN 2C lub HMSN IIC: dziedziczna neuropatia ruchowo-czuciowa typu 2C – starsza nazwa, używana w pierwszych opisach choroby [11].
• Dziedziczna neuropatia ruchowo-czuciowa z niedowładem przepony i strun głosowych (ang. hereditary motor and sensory neuropathy with diaphragm and vocal cord paresis): tytuł pierwszego opisu choroby z 1994 r. [13].
• Neuropatia Charcota-Mariego-Tootha typu 2C i choroba Charcota-Mariego-Tootha typu 2 związana z TRPV4 (ang. Charcot-Marie-Tooth neuropathy type 2C oraz Charcot-Marie-Tooth disease type 2, TRPV4-related): nazwy stosowane w medycznych bazach danych i w wykazach badań genetycznych [154].
• Choroba nerwowo-mięśniowa związana z TRPV4 lub neuropatia TRPV4: nazwy odwołujące się do genu, stosowane w nowszych badaniach, w tym w artykule z 2025 r. opisującym rejestr pacjentów [3].

Pokrewne nazwy. Z tym samym genem wiążą się jeszcze dwie nazwy, w których zwykle pojawia się określenie „rdzeniowy zanik mięśni”: łopatkowo-strzałkowy rdzeniowy zanik mięśni (SPSMA) i wrodzony dystalny rdzeniowy zanik mięśni (CDSMA). Początkowo opisano je jako odrębne choroby, bo osłabienie mięśni rozkładało się u chorych inaczej, ale wszystkie trzy nazwy prawdopodobnie opisują jedną chorobę, której postaci zachodzą na siebie i często nie da się ich wyraźnie od siebie odróżnić [6]. Wbrew nazwie ani SPSMA, ani CDSMA nie jest lepiej znanym rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA), który wywołują zmiany w innym genie, SMN1 [157]. Wszystkie wersje tych trzech nazw znajdziesz poniżej, a to, jak objawia się każda z tych postaci, na stronie Objawy i rokowanie.

Wszystkie wersje nazw i co oznaczają poszczególne słowa

CMT2C Choroba Charcota-Mariego-Tootha typu 2C

To nazwa, której używam w serwisie. Opisuje osłabienie dłoni i stóp, często także mięśni odpowiedzialnych za głos i oddychanie [6].

Inne spotykane nazwy [154]

• CMT typu 2C
• Dziedziczna neuropatia ruchowo-czuciowa typu 2C (typu IIC)
• Neuropatia związana z TRPV4, neuropatia TRPV4
• Choroba nerwowo-mięśniowa związana z TRPV4
• Charcot-Marie-Tooth disease type 2C
• CMT 2C, CMT type 2C
• Charcot-Marie-Tooth disease axonal type 2C
• Charcot-Marie-Tooth neuropathy type 2C
• Autosomal dominant Charcot-Marie-Tooth disease type 2C
• Charcot-Marie-Tooth disease type 2, TRPV4-related
• HMSN 2C, HMSN IIC, HMSN2C
• Hereditary motor and sensory neuropathy type 2C (type IIC)
• Hereditary motor and sensory neuropathy with diaphragm and vocal cord paresis: tak nazwano ją w pierwszym opisie, w 1994 r. [13]
• TRPV4 neuropathy
• TRPV4-related neuromuscular disease [3]

SPSMA Łopatkowo-strzałkowy rdzeniowy zanik mięśni

Tej nazwy używa się, gdy osłabienie obejmuje głównie mięśnie obręczy barkowej i podudzi, bez zaburzeń czucia [6].

Inne spotykane nazwy [155]

• Scapuloperoneal spinal muscular atrophy
• Scapuloperoneal SMA
• Spinal muscular atrophy, scapuloperoneal form
• Neurogenic scapuloperoneal amyotrophy, New England type
• Scapuloperoneal neuronopathy

CDSMA Wrodzony dystalny rdzeniowy zanik mięśni

Tej nazwy używa się, gdy osłabienie nóg występuje od urodzenia, często z przykurczami stawów kolanowych i biodrowych oraz obustronną stopą końsko-szpotawą [6].

Inne spotykane nazwy [156]

• Congenital distal spinal muscular atrophy
• Congenital distal SMA
• Distal hereditary motor neuronopathy type 8 (dHMN8, HMN8)
• Distal hereditary motor neuropathy type VIII
• Congenital nonprogressive distal spinal muscular atrophy
• Congenital benign spinal muscular atrophy with contractures

Co znaczą te słowa

CMT albo HMSN

Choroba Charcota-Mariego-Tootha, nazywana też dziedziczną neuropatią ruchowo-czuciową (skrót HMSN pochodzi od angielskiej nazwy hereditary motor and sensory neuropathy). To grupa dziedzicznych chorób, które uszkadzają nerwy odpowiedzialne za ruch (ruchowe) i czucie (czuciowe) [9].

Typ 2, czyli postać aksonalna

Uszkodzony jest akson, czyli długi „przewód”, którym biegnie sygnał nerwowy. Przez to sygnał jest słabszy [9].

TRPV4

Gen, który stoi za wszystkimi trzema chorobami. Koduje kanał, czyli maleńką bramkę na powierzchni komórki, która wpuszcza do środka wapń [23].

Rdzeniowy zanik mięśni (SMA)

Osłabienie i zanik mięśni spowodowane utratą komórek nerwowych, które sterują ruchem [157]. Za lepiej znaną postać SMA odpowiada inny gen, SMN1 [157].

Łopatkowo-strzałkowy

Nazwa pochodzi od łopatki i od kości strzałkowej w podudziu (po angielsku scapuloperoneal). Wskazuje mięśnie, które SPSMA zwykle osłabia: wokół łopatek i w podudziach [6].

Wrodzony dystalny

„Wrodzony” oznacza obecny od urodzenia, a „dystalny” – dotyczący mięśni położonych najdalej od środka ciała [6].

Krótka historia

• 1994: opisano dziedziczną neuropatię ruchowo-czuciową z niedowładem przepony i strun głosowych [13].
• 2003: gen zlokalizowano na chromosomie 12, w regionie 12q23-24 [11].
• 2010: trzy prace opublikowane jednocześnie w czasopiśmie „Nature Genetics” wskazały TRPV4 jako przyczynę choroby i wykazały, że CMT2C ma wspólny gen z dwiema chorobami określanymi jako rdzeniowy zanik mięśni [12].
• 2024–2025: badanie na myszach wskazało komórki wyściełające naczynia krwionośne jako czynnik napędzający chorobę [15], opublikowano dane z największego rejestru pacjentów [3], a pierwszy inhibitor TRPV4 opracowany z myślą o CMT2C trafił do badań z udziałem ludzi [16].

Genetyka i dziedziczenie

• Dziedziczenie autosomalne dominujące. Wystarczy jedna zmieniona kopia genu TRPV4. Każde dziecko chorego rodzica może odziedziczyć ten wariant z prawdopodobieństwem 50% [6].
• Gdzie znajdują się zmiany. Częste warianty związane z postaciami nerwowo-mięśniowymi to p.Arg186Gln, p.Arg232Cys, p.Arg269Cys, p.Arg269His, p.Arg315Trp, p.Arg316Cys i p.Arg316His. Skupiają się one na jednej powierzchni fragmentu białka zwanego domeną powtórzeń ankirynowych [6]. W rejestrze 94% mutacji znajdowało się w tej domenie, a najczęstsza była mutacja R269H (p.Arg269His) [3]. Jak czytać takie nazwy, wyjaśnia strona Warianty TRPV4.
• Objawy nie zawsze są oczywiste. Oznaki choroby mogą być tak łagodne, że nie rozpoznają ich ani sam chory, ani jego lekarze [6], a łatwo też przypisać je innym przyczynom, np. starzeniu się. Wyraźne objawy mogą się również pojawić dopiero w późniejszym wieku: choroba może się ujawnić już przy urodzeniu, ale też dopiero po 80. roku życia [6]. Tego, jakie objawy wystąpią, kiedy się pojawią i jak bardzo się nasilą, „nie da się dokładnie przewidzieć” [6].
• Nasilenie choroby bywa różne – nawet w jednej rodzinie. W badaniu przeprowadzonym w USA opisano „wyraźne zróżnicowanie kliniczne” u osób z wariantami TRPV4 [18]. Jeśli chodzi o mój wariant, p.Arg186Gln, w opublikowanym liście do redakcji opisano dziecko z ciężką wrodzoną postacią choroby, które odziedziczyło ten wariant po matce bez rozpoznanych objawów [19].
• Zdarzają się nowe warianty. Warianty de novo (nowe, nieodziedziczone) są częste w najcięższych postaciach choroby [6]. W CMT ogółem około 10% przypadków wynika z nowych wariantów [9].
• Dlaczego choroba u krewnych przebiega różnie? Nie ma na to jeszcze jednoznacznej odpowiedzi. W opisie przypadku z 2025 r., dotyczącym kobiety, która miała wariant TRPV4 tylko w części komórek (mozaikowatość), autorzy zasugerowali, że stopień i umiejscowienie mozaikowatości mogą przyczyniać się do zróżnicowanego nasilenia choroby [20].

Co to oznacza dla rodzin: zaleca się poradnictwo genetyczne prowadzone przez wykwalifikowanych specjalistów [6], a takie samo zalecenie znalazło się w opisie wyniku mojego badania genetycznego.

Diagnostyka

• Rozpoznanie potwierdzają badania genetyczne. Chorobę rozpoznaje się, gdy u osoby z charakterystycznym obrazem klinicznym i typowymi wynikami badań nerwów wykryje się patogenny lub prawdopodobnie patogenny wariant TRPV4. Analiza sekwencji genu wykrywa praktycznie wszystkie takie warianty [6].
• Badania nerwów pokazują obraz aksonalny. W badaniu przewodnictwa nerwowego stwierdza się zmniejszoną amplitudę odpowiedzi ruchowych przy prawidłowej szybkości przewodzenia, a w elektromiografii (EMG, badaniu aktywności elektrycznej mięśni) – głównie przewlekłe zmiany neurogenne, czyli ślady długotrwałego uszkodzenia nerwów [6].
• Cechy wskazujące na TRPV4. U osoby z aksonalną postacią CMT do zbadania genu TRPV4 powinna skłonić każda z tych cech: porażenie strun głosowych, osłabienie i zanik mięśni w okolicy łopatek, dysplazja szkieletowa (nieprawidłowy rozwój kości) lub niedosłuch [18].
• Warianty o niepewnym znaczeniu to prawdziwy problem. Badanie z 2025 r. wykazało, że do odróżnienia łagodnych wariantów TRPV4 od wariantów chorobotwórczych potrzebne są łącznie dane kliniczne, strukturalne i wyniki badań na komórkach [22].
• Badania, które pokazują, jak daleko sięga choroba. Po postawieniu rozpoznania zaleca się m.in. wideolaryngoskopię (badanie strun głosowych kamerą), badania czynnościowe płuc (spirometrię), dynamiczne zdjęcia RTG klatki piersiowej, badania snu, ocenę słuchu i zdjęcia RTG kośćca [6].

Moje doświadczenie: mój wariant potwierdzono w 2020 r. celowanym sekwencjonowaniem genu TRPV4.

Jak często występuje?

Nikt nie wie tego dokładnie, a opublikowane szacunki są ze sobą sprzeczne.

• Według bazy Orphanet częstość występowania wynosi poniżej 1 na 1 000 000 [1].
• Szacuje się, że zmiany w genie TRPV4 odpowiadają za 1–3,5% przypadków CMT2 i pokrewnych neuropatii ruchowych [6]. W jednym badaniu z USA mutacje TRPV4 stwierdzono u 2 z 62 niespokrewnionych pacjentów z CMT2 (3,2%) [18].
• Firma opracowująca ABS-0871 szacuje, że w Stanach Zjednoczonych choruje około 2500 osób. Liczba ta nie pochodzi z recenzowanego źródła [4].

Dalej: Objawy i rokowanie